Bu cümleler tanıdık mı?
Peki ya sorun çocuklarda değilse?
“Belki de sorun, çocukların farklı olması değil; sistemin dışlayıcı, tek tip olmasıdır.”
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB/ADHD/ADHS), çoğu zaman “dikkat dağınıklığı” ya da “yaramazlık” olarak görülen; oysa bireyin eğitimden iş hayatına, sosyal ilişkilerden ruh sağlığına kadar tüm yaşamını etkileyen nörogelişimsel bir farklılıktır.
ADHD’li bireyler, onları anlamayan bir sistemle de mücadele eder.
ADHD yalnızca davranışsal bir durum değildir; beynin prefrontal korteksinde yürütücü işlevlerde ve dopamin temelli ödül-motivasyon sisteminde düzenleme güçlükleri vardır.
Bu durum şunları beraberinde getirir:
“ADHD bir irade sorunu değil, nörobiyolojik bir işleyiş farkıdır.”
Yürütücü işlev zorlukları şunlarla kendini gösterir:
ADHD yaşam boyu devam eder.
Çocuklukta “yaramaz” denilen birey, ergenlikte özgüven kaybı ve sosyal dışlanma yaşayabilir.
Yetişkinlikte tablo:
ADHD uzun yıllar hiperaktif erkek çocukları üzerinden tanımlandı.
Erkek çocukları:
Kız çocukları:
Kız çocukları çoğu zaman geç tanı alır ve destekten mahrum kalır.
Yetişkinlikte ise anksiyete, depresyon ve tükenmişlik daha sık görülür.
“ADHD’de en büyük risk, en çok zorlananların en az fark edilmesidir.”
Bugünkü eğitim sistemi:
Oysa ADHD’li çocuklar:
Bu nedenle sistem içinde çoğu zaman “uyumsuz” olarak görülürler.
Tüm eğitim süreçleri zorlu geçer çünkü kabul görmez, dışlanırlar.
ADHD’li bireyler:
Ama sistem uyumu ödüllendirir, farklılığı değil.
“Sorun yetersizlik değil; farklılığın yanlış ölçülmesidir.”
ADHD’li çocuklara yaklaşım, “düzeltmeye” değil, anlamaya ve uyarlamaya dayanmalıdır.
Çok boyutlu destek sistemi gereklidir:
“Doğru soru: ‘Neden yapmıyor?’ değil, ‘Nerede zorlanıyor?’ olmalıdır.”
1. Psikolojik Destek
2. Eğitimsel Destek
3. Medikal Tedavi
Uyarıcı ve uyarıcı olmayan ilaçlar
Amaç: dikkat ve yürütücü işlevleri desteklemek
4. Aile ve Çevre Desteği
5. Yaşam Düzeni
Düzenli uyku ve beslenme, egzersiz, spor, fiziksel aktivite, müzik, bilim, kitap vb. yeteneklerine göre yönlendirme ve zaman yönetimi araçları
“ADHD’li bir çocuğun gelişimi, doğru desteklerle hem akademik hem duygusal potansiyelini ortaya çıkarabilir.”
ADHD bir eksiklik değil, farklılıktır. Bu farklılık, yanlış sistemler içinde dezavantaja dönüşür. Bireyler yetersiz değildir; sadece farklı çalışırlar.
“Her çocuk kendini kanıtlamak zorunda kalmadan anlaşılmayı hak eder. Eğer bunu sağlayamıyorsak, sorun çocuklarda değil—onları anlamayan sistemdedir.”
Benim oğlum ADHD’li. Eğitim hayatında yanlış anlaşılmalar, dışlanmalar ve sürekli kanıtlama çabasıyla geçen zorlu yıllar yaşadık. Bugün başarılı bir birey, ancak arkasında bilinçli ve mücadele eden bir aile olmasaydı hikâye çok farklı olabilirdi.
„Nesil yetiştiren baş öğretmen anneler“
Çocuklarınızı iyi gözlemleyin, özellikle de kız çocuklarını ve verdiğim bilgiler ışığında onları anlamaya çalışın ki sistem içinde kaybolup gitmesinler.
Bilinçli aile yapısı, bilinçli eğitim ve sistemle bu muhteşem yeteneklere sahip olan değerli çocuklarımız, dışlanıp ötekileştirilmeleri yerine; gelecek hayatlarında bireysel yeteneklerine göre artık fark edilip parlayabilsinler.
„Mesele sadece bireysel değil, sistem meselesidir; ve artık bu işlevden yoksun, ötekileştiren sistemin radikal bir reforma ihtiyacı vardır.“
Yeliz Çelebi Ergin
Araştırmacı-Yazar
yeliz-ergin@web.de
